Aniga iyo Qoraalka
“Qalinkaa wax suureeya
Kugu sima halkaad doonto
Saaxiib kal furan weeye
Sunto fara-ku-hayntiisa
Weligaa ha sii deynin”
Badaha qoraalka
waxaa ugu tun weyn labada badood: Qoraal akadeemig ah iyo mid farsamo (non-academic
writing). Waa marka aan ka eegno dhanka qabdhismeedka, se siyaalo badan oo
kale ayaa qoraalka loo kala saaraa, iyadoo ay ku xirantahay ujeedka laga
leeyahay. Waxaa ka mid ah qoraal wax lagu soo bandhigayo, mid wax looga
raaridayo qofka, iyo mid wax lagu werinayo.
Qoraalku waa
xujo. Waa xujo qofka lagu xujeysto in uu garaadkiisa shiilo, kadibna uu weel ku
shubo sidaasna dadka u hordhiga. Qoraalku is isku mid ah dadka uma saameeyo.
Dadka qaar waa la koraan, sida Geoge Orwell uu ku sheegay buuggiisa Why I
Write. Dadka qaar waxa ay wax u qoraal si aan dareen ku lammaaneyn. Qaar
ayaa u qora madadaallo iyo marxalad ku mood. Qaar ayaa u qora si ay kaga
bogsadaan xaalad ay markaas la tacaalayaan. Qaar ayaa jecleysta xanuunka
maskaxeed ee haya in ay ereyo u beddelaan, si ay deggenaasho u helaan.
Ujeeddooyin intaas ka badan ayaa wax loo qoraa, oo ay ugu horreyso in farriin
cid kale loo gudbiyo, iyo jiilal soo socdo taariikh loogu reebo, in aqoon lagu
kala qaato. In xogo la isku dhaafsado. In dareen bulsheed lagu cabbiro ama in
cid loogu qareemo. Yaanan illaabin, dad ayaa wax u qora si ay xoolo ugu helaan.
Badahaas qoraalka qofba meel ayuu kaga dabaashaa, waana hadba tan uu xinnibo u
leeyahay iyo xeeldheeri gooni ah.
aan kuu warramo
aniguna, laakin ii ogolow in aan dhawr sadar ka hormariyo xiriirka naga
dhexeeya aniga iyo qoraalka. Waxaad suureysataa adiga oo aan waxna qorin, waxna
akhrin oo laguu dhiibay warqaddaan aad hada akhrineyso. Maxaad dareemi leheyd,
maxaase iska kaa beddeli lahaa? Waxba waaye jawaabtaadu. Qoraalku waa nooc ka
mid ah dareemada uu qofku wax ku dareemo. Waa dareen uu wax ku cabbiro. Waa
dareen uu wax ku arko, ku maqlo, kuna dhedhemiyo. Waa dareen qofka lihi uu ku
dareemi karo waxa dhinacyadiisa ka dhacaya, kuna gudbin karo waxa uu qof ahaan
ama bulsha ahaan dareemayo. Waxaan dhihi karnaa waa dareen dheeri ku ah shanta
(5) dareemi ee dadku leeyihiin. Waa dood kale, kaligii ma shaqeyn karaa iyo
siduu u shaqeeyaa? Waxaase hubanti ah in ay kala duwantahay kolka adigoo
akhris-qoraal awoodeed leh lagu soo hordhigo qoraal iyo kolka aadan waxna qorin,
waxna akhrin ay laba nololood kala tahay.
Inta aanan u
guda gelin xiriirka naga dhexeeya aniga iyo qoraalka, aan ka warramo waxa uu i
taray qoraalku qof ahaan. Qoraalku waxa uu isiisay nolol xorriyad leh, xakamo
leh, xamaasad xiiso huwan leh. Qoraalku waxa uu ii noqday wehel aan kaga
dhuunto duruufaha ku gedaaman nolosheyda. Waxa uu gaashaan iiga noqday wax dhan
oo la’aantiis nolosheyda la degi lahaa. Maalin aan garab u baahnaa ayuu ii
noqday saaxiib aan u sheegto waxa aan gudaha ka dareemay, isaguna dibadda u soo
bixiyay isagoo kaalma ka helaya kan aan la’aantiis farriintaas la soo
bandhigeen—qalinka. Kol walba oo aan dareemo tallan gudeheyga ah ama aan wax
aanan heli karin jeclaado in aan markaas helo, qoraalku waa halka aan ku soo
bandhigo. Waa saaxiib aan duruufeheyga u sheegto, si aan ku bogsoonayana u soo
bandhiga. Waxaan isweydiinayaa, haddii aanan waxba qori aqoon leheyn,
shaqsiyaddaanna aan lahaa lahaa, side ayaan noqon lahaa. In aan maryaha tuuran
lahaa ayaa ii soo bexeysa. Waxaa laga yaabaa in aad ka badbadis u aragto
halkaas, runtuse waa in qoraalku uu wax badan iga horjoogsado. Baahiyaha
nafsadeed ee qoraalku iga daboolo, la’aantiis culeys ayay igu ahaan leheyd in
aan maareeyo. Waa hubanti in qoraalku qofka kaallin mug leh ugu jiro, waxayse u
badantahay in aan loo fiirsan. Waxaad suureysataa, adiga oo laabta wax ka raba,
waxaas helistooduna aysan sinnaba u suurtageleyn. Waxaad tijaabisaa in aad
waxaas sida aad u dareemeyso aad warqad ku qortid, waa hubanti in culeys weyn
kaa degayo. Waaba uu kaa degayaa. Aniga iyo qoraalka waxaa naga dhexeeya xiriir
laba wax oo kale aanu ka dhexeyn. Ma rumeysanaysaa sheekadeydi ugu danbeysay ee
aan ugu magic daray, Wixi aan heystayba adaa qaatay (You Took All I have) ama
middii aheyd, “Yaa Qoraalkeyga iga iibsada” sida ay dareenkeyga ula falgaleen,
sida aan dareemay kolkii aan dhameeyay ee aan qalinka iyo warqadda isdulsaaray.
Nafiska aan dareemay miyaan dareemi lahaa, haddii aan xeebta tegi lahaa, ee aan
sanka ka buuxsan lahaa urta dabeysha biyaha maanyada wadata. Ma dhici leheyn.
Aniga qoraalku waa u qareemeheyga. Waa
quudiyah maskaxdeyda. Waa dabiibaha dareemeheyga. Waa dejiyaha uurkeyga.
Cali Xuseen
Axmed